آقا جمال خوانساری

نام پدر : آقاحسين

شهرت : آقاجمال

تاریخ ولادت:

تاریخ وفات شمسی: 1082/10/3

تاریخ وفات قمری: 3رمضان 1122ق

محل دفن: تکیه خوانساری

زمینه فعالیت: عالم محقّق، مدقّق، حكيم متكلم و فقيهِ جليل القدر

زندگینامه
آقا جمال ‏الدين محمّد خوانسارى؛معروف به آقا جمال» فرزند آقا حسين خوانسارى متوفّى 1122 ق. علّامه محقق، محدّث و متكلّم فقيه اصولى، جامع علوم معقول و منقول. عالمى نكته ‏سنج و خوش ‏طبع و بسيار پركار بود، به گونه ‏اى كه علماى بسيارى مقام علمى او را ستوده ‏اند. درباره دورى وى از دنيا نوشته ‏اند: سلطان حسين او را بسيار احترام مى‏گذارد ولى او كمتر درخواستى از سلطان حسين مى‏ كرد. درباره علاقه‏ فراوان وى به علم و دانش نوشته ‏اند: روزى ملاّ محسن فيض كاشانى عازم حجّ بود وقتى وارد اصفهان شد به منزل آقا حسين خوانسارى مهمان شد. آقا جمال به حضور او شتافت. ملّا محسن مسأله ‏اى از او پرسيد و آقا جمال نتوانست بر آن جواب دهد. ملّا محسن گفت: :«حيف كه درِ خانه آقا حسين بسته شد». اين سخن در آقا جمال تأثير به سزا نمود و تصميم گرفت به شدّت به تحصيل بپردازد. وقتى كه ملّا محسن از مكّه بازگشت و دوباره به خانه آقا حسين وارد گرديد و با آقا جمال صحبت نمود، ديد كه صاحب فضيلت شده است و گفت: «اين آقا جمال، غير آن جمالى است كه ما پارسال او را ديديم». آقا جمال معاصر با علّامه مجلسى بوده و با وى رقابت علمى نيز داشته است. اين عالم بزرگوار در ماه رمضان1122قمری/ برابر با 3 آبان 1082شمسی درگذشت و در تکیه خوانساری به خاک سپرده شد. همچنين يكى از كرامات مهم در تخت فولاد مربوط به قبر آقا جمال است. نقل است هنگام دفن مرحوم حاج شيخ اسداللّه فهامى در بين قبر آقا حسين و آقا جمال خوانسارى به قبر شريف مرحوم آقا جمال راه باز شد و جسد مطهر ايشان تر و تازه بود.
آثار
1. آداب نماز يا ترجمة الصلاة، به نام شاه سلطان حسين صفوى؛ 2. أسألة ­السلطانية، كه جواب سؤالهاي شاه سلطان حسين صفوى است؛ 3. اختيارات الأيام، كه براى شاه سليمان صفوى تأليف شده است؛ 4. تحفه عباسى، كه به نام شاه عباس صفوى دوم است؛ 5. ترجمه مفتاح الفلاح، به نام شاه صفى دوم، كه مراد شاه سليمان صفوى است؛ 6. رساله‌اى در خمس، به درخواست حاكم وقت نوشته شده؛ 7. رساله نماز جمعه، براى شاه سليمان نوشته است؛ 8. رساله نيت، كه براى شاه سلطان حسين نوشته؛ 9. رساله طينت مؤمنين، شرح اخبار طينت به نام شاه سلطان حسين است؛ 10. مزار، زيارت نامه، به جهت شاه سلطان حسين است؛ 11. ترجمه الفصول المختاره؛ كه به جهت مقرب الخاقان حاج احمد بيك است؛ 12. ترجمه و شرح غرر الحكم؛ استدعاى شاه سلطان حسين صفوى13. ترجمه داستان طرماح بن عدى14. حاشيه بر حاشيه خفرى بر شرح تجريد 15. ترجمه قرآن16. حاشيه بر حاشيه آقا حسين خوانسارى بر شرح اشارات17. حاشيه بر حاشيه ملا ميرزا جان بر شرح مختصر الاصول18. حاشيه بر رساله نماز جمعه19.حاشيه بر شرح جديد تجريد20.حاشيه بر شرح شمسية21. حاشيه بر شرح لمعه22. حاشيه بر شرح مختصر الاصول عضدى 23. حاشيه بر طبيعيات شفا24. حاشيه تهذيب الاحكام25. حاشيه شرايع الاسلام26. حاشيه على شرح حكمة العينِ دبيران27. حاشية كتاب من لا يحضره الفقيه28. حاشيه مشارق الشموس فى شرح الدروس29. در اصطلاحات حديث30. رساله درباره قاعده الواحد = اعتقادات31. ذخيرة القيامة در ترجمه منهاج الكرامة32. ردّ بر فلاسفه: انتقاد بر فلاسفه33. رد رساله اشتراك لفظى وجود ملا رجبعلى تبريزى34.رسالة فى بيان دلالة آية (وَ إِذِ آبْتَلَى إِبْرَهِيمَ ) على لزوم عصمة الامام به تفسير آيه عهد35. رسالة فى النذر 36. رسالة فى معنى الكراهية37. شرح حديث البساط 38. شرح و ترجمه دعاى صباح39. كلثوم ننه: عقايد النساء40. مسائل بابر چهاردهى41. مسائل فقهية = اجوبة المسائل الفقهية وغيرها42. معنى خذ اللباب 43. مفتاح المراد در شرح دعاى كميل بن زياد44. وجوديه45. اصول دين= مبدا و معاد46. الامامه47 . ترجمه صحيفه سجاديه 48.تقويم الاوليا 49. جبر و اختيار 50.حاشيه المعالم