آقا جمال الدین خوانساری فرزند آقا جلال الدین در حدود 1300ق متولد شد.
آقا جلال الدین پدر آقا جمال الدین، صاحب عنوان، روحانی جلیل القدر و امام جماعت مسجد میرزا باقر بوده که در سال 1348ق فوت و در مقبرة کوچک مسجد سید (قسمت شمالی) مدفون گردیده است.
آقا جمال الدین خوانساری در اصفهان تحصیل نمود و به مراتب علمی درخور اعتنایی دست یافت. از اساتید ایشان آخوند ملا عبدالکریم گزی و شیخ احمد مجتهد بیدآبادی را می شناسیم. آیت الله خوانساری عالمی سلیم النفس، دین باور، اهل مطالعه و با سواد بود. در مقابل افراد بی دین سخت می ایستاد و با اخلاق خوب و خلق خوش مردم را به دین جذب می کرد. عمری با تقوا و درستکار به سر برد. در تمام عمر به کسی ظلم و بدی نکرد و حق کسی را ضایع ننمود. اهل انفاق و بخشش بود و هنگام رحلت، از مال دنیا چیزی جز خانة قدیمی پدری که در آن ساکن بود و مختصری پول، از خود باقی نگذاشت.
بسیار ساده زیست بود و در مسائل شرعی بسیار احتیاط می کرد و به گفته آیت الله سید مرتضی مستجابی: «از کثرت احتیاط و حرکت در مسیر تقوا گویا بر روی مو راه می رفت.» از خصوصیات او این بود که جهت دوختن لباس های خود از پارچه خارجی استفاده نمی کرد. هر ساله زمستان ها حوالة زغال و در ماه رمضان و شب های عید حوالة برنج و روغن بین فقرا و نیازمندان تقسیم می کرد. وی به قدری عزت نفس داشت که به هیچ وجه حاضر به اظهار نیاز و درخواست از دیگران نبود.
به گفته حاج شیخ حسین خطیبی:« وی مخلص کامل بود و سخن و قدم و حرکت و تلاش او فقط برای خدا و کسب رضایت الهی بود.» با این که از موقعیت اجتماعی خوبی برخوردار بود، بسیار متواضع و فروتن و در زهد و ورع زبانزد بود. هیچ گاه بدون دلیل نماز جماعت در مسجد را ترک نمی کرد و مقیّد به اقامة هر سه وقت نماز جماعت در مسجد بود. در تعمیرات و ساخت مسجد میرزا باقر مثل یک کارگر به استاد بنا کمک می کرد. به شخصیت کودکان احترام می گذاشت و آنان را تشویق به خواندن نماز و قرآن می کرد. هیچ تشریفاتی در زندگی او نبود و زندگی ساده و بی آلایشی داشت.
حاج آقا جمال در مدرسة میرزا حسین واقع در بازارچة بیدآباد، مسجد سیّد و مسجد میرزا باقر به تدریس ادبیات عرب و سطوح فقه از جمله کتاب « سیوطی» و « شرح لمعه» می پرداخت.درس او بسیار شیرین و مفید بود و با خوش رویی به اشکالات شاگردان پاسخ می داد. معمولاً قبل از درس با بیان داستان های آموزنده طلاب را برای فهم درس و یادگیری آماده می کرد.
برخی از شاگردان ایشان عبارتند از: حاج شیخ حسین مظاهری؛ حاج شیخ مهدی مظاهری؛ حبیب الله فضائلی؛ شیخ محمد حسین رشتی؛ حاج آقا رضا مظاهری؛ محمد رضا امامی؛ سید جواد مقدس؛ شیخ حسین خطیبی؛ سید محسن عظیمی؛ حاج شیخ عباس مصباح دستگردی؛ شیخ مهدی محمدی؛ میرزا حسین رام پناه؛ استاد محمد فولادگر؛ حاج آقا رضا ناطق اصفهانی؛ سید حسن موسوی اصفهانی؛ 16- دکتر سید محمد باقر کتابی؛ شیخ محمدباقر صدیقین و شیخ محمد جعفر الهی نجف آبادی.
این عالم ربانی سرانجام در اوایل ذی الحجه سال 1391ق بدون اولاد وفات یافت و در صحن تکیة گلزار مدفون گردید. برادرش آقا میرزا هاشم خوانساری در 25 ذی الحجه1385ق فوت و در تکیة گلزار مدفون است.
مقاله رحیم قاسمی از دانشنامه تخت فولاد اصفهان
