فاضل سراب

این تکیه به نام علّامه مولی محمد بن عبدالفتاح تنکابنی از علمای بزرگ اواخر عهد صفویه، ( م: ۱۱۲۴ق ) معروف به فاضل سراب است و به خاطر دفن حاج میرزا مهدی جویباره ای ( م: ۱۳۲۵ق) از علمای به نام اصفهان تکیه جوباره ای نیز نامیده می شود.
این تکیه در سمت شرق خیابان فیض و قبل از دروازه تخت فولاد و مقابل باغ والهیه قرار دارد. بقعه مرحوم محمدکاظم واله ( م: ۱۲۲۹ق) به صورتی ساخته شده که محور بقعه و هشتی آن به صورت شرقی و غربی بر محور شرقی و غربی بقعه فاضل سراب و هشتی آن منطبق است. ساختار معماری تکیه عبارت بوده از:
سردر ورودی و هشتی آن که از طرف خیابان فیض ارتباط دارد و فضای وسیع صحن تکیه با ابعاد تقریبی ۷۵×۳۰ متر و اتاقهای اطراف صحن که به عنوان مقابر خانوادگی بوده است ( اتاقهای جبهه شمالی و جبهه غربی تا این اواخر موجود بوده است) و همچنین بقعه اصلی که در وسط صحن متمایل به جبهه غربی تکیه قرار داشته، هنوز موجود است.
همه بناهای اطراف صحن شامل سردر و هشتی و اتاقها و فضاهای وابسته در عرض سالهای گذشته تخریب گردیده، ولی خوشبختانه مجدداً در سال ۱۳۸۲ ش بنا های جبهه غربی، شامل سردر و هشتی و پله بام و اتاقهای طرفین آن با همان حجم معماری اصلی بازسازی و با کاربری فرهنگی احیا گردید.
بنای بقعه موجود، از نظر معماری یکی از زیباترین نمونه آثار بقعه سازی اواخر دوران صفویه است.
این بقعه با پلان هشت ترک منظم و رواقی کم عرض دور آن، بر روی شانزده جرز ظریف به صورتی بنا گردیده که به نظر می رسد پیش بینی لازم جهت ساخت گنبد پوش رویین نیز شده بوده، ولی یا موفق به ساخت و اتمام بنا نشده¬اند، یا ساخته شده و بعداً تخریب گردیده است. در هر صورت، با توجه به همزمانی ساخت بقعه با فتنه افغان، بعید نیست که موفق به ساخت پوش رویین نشده و به همین پوشش زیرین اکتفا نموده اند.
گنبد موجود هم گنبدی است بسیار کم خیز که در داخل گریو مانندی هشت ترک ساخته شده و کلیه دهانه ها نیز از قوس پنج و هفت صفوی با اسپرهای بسیار ظریف و خوش تناسب در طرفین بهره جسته و با آجر و ملاط گچ ساخته شده است.
سازه بنا به صورتی در نظر گرفته شده که احتیاج به هیچ گونه کلاف کشی چوبی در پاکارها نبوده و تعبیه نشده است.
این بنا در اثر بی توجهی به حفظ و مرمت آن دچار آسیب بسیار شده، از جمله بریدگی تاقهای دور و نفوذ رطوبت به سر جرزهای دور بنا، که به علت نصب تنبوشه سفالی به جای ناودان سنگی است.
جمله مدفونین در این تکیه:
– میرزا محمد مهدی جوباره ی فقیه و عالم، متوفی ۱۳۲۵هـ .ق
– میرزا محمد مهدی خان مازندرانی «شحنه»، ادیب شاعر متوفی ۱۲۴۷هـ .ق
– سید عطاء ا… درب امامی عالم و فقیه، متوفی۱۳۹۵ هـ .ق
– استاد حسین خطایی مینیاتوریست و نقاش، متوفی ۱۳۹۵ هـ .ق
– میرزا حسن آتش شاعر و ادیب، متوفی۱۳۴۹ هـ .ق