آقا حسین لنبانی گیلانی

نام پدر : ملا حسن دیلمانی

شهرت : گیلانی

تاریخ ولادت:

تاریخ وفات شمسی: 1096/06/12

تاریخ وفات قمری: 26 رمضان 1129

محل دفن: صاحب روضات

زمینه فعالیت: فقيه محدّث، حكيم متكلّم و اديب متبحّر

زندگینامه
فرزند ملا حسن دیلمانی گیلانی لنبانی بن علی بن مولی حسن فقیه دیلمانی جیلانی تنکابنی، فقیه محدث، حکیم متکلم و ادیب متبحر. وی به همراه پدر خود از گیلان به اصفهان مهاجرت کرده، در محلة لنبان سکونت یافت ونزد بزرگانی همچون آقا حسین خوانسارى تحصیل کرد و به مراتب بلند علمی دست یافت، و در انواع علوم محقق و صاحب نظر شد. شیخ عبدالنبى قزوینى او را چنین توصیف کرده است: «او فاضلی بلندرتبه و عالمی ارجمند، و محققی توانا و دانشمندی جامع، در دریای فضل و دانش غوطه ور بوده، و در تمام علوم وارد و آگاه ولی در حکمت و فلسفه تحقیقاتش وسیعتر و در دیگر علوم نیکو در علوم عربی بهتر بود. استادم سید امیر محمدصالح حسینی، قدس الله روحه، در نزدش تحصیل علوم فقه و حدیث و عربیت نمود و از او تحقیقاتی را نقل می نمود و بدو بسیار اعتماد می کرد و ثنایش می گفت. البته او را دیگران هم مدح می کردند و مشارالیه بالبنان در نزد همه علما بود و شهرتی مانند آفتاب در میانه روز پیدا کرد، البته این اشتهار بجا بوده، زیرا او را بواسطه تحقیق و قدرت تفکر همگان ستایش می نمودند». سبط او علامه میرزا محمدباقر خوانساری مى‏نویسد: «او دائی جدم می باشد، او عالمی جامع و حکیمی بارع و مجتهدی فقیه و معتمدی نبیه و محدثی ادیب و متکلمی توانا بوده[…]. او را تألیفاتی است. از جمله شرح بزرگی بر صحیفه سجادیه، خوب و زیبا[…] در بعضی از مصنفات جدم نوشته شده که دائی ام با پدرش از بلاد گیلان به اصفهان مهاجرت نمود و در محله لنبان اقامت نمود و در مسجدی که معروف است حضرت امام حسن مجتبی(ع) هنگام آمدنش به ایران در زمان خلافت خلیفة دوم در آن جا وارد شده بود، تدریس می نمود، و از او در دیگر مصنفاتش تجلیل و تعظیم می کرد». محقق بزرگوار میرزا عبدالله افندی می نویسد:«با ما نزد مرحوم استاد مولی محمدباقر مجلسی تحصیل می نمود، و علوم فقه و کتابهای اخبار را نزد آن بزرگوار فرا گرفت، اکنون در بعضی از مدارس تدریس می نماید. فردی نیکو می باشد». سید ابوالقاسم خوانسارى صاحب «مناهج المعارف» خواهرزاده‏ آقا حسین لنبانی بوده و بیشتر تحصیلات خود را نزد او انجام داده و تحقیقات او را در کتابهایش نقل و مورد دقت قرار داده است. در «روضات الجنات»آمده که «و له من المصنفات: شرح کبیر علی الصحیفة السجادیة، حسن لطیف[…]کتاب شرح مفاتیح المحدث القاشانی و حواشیة علی کتاب الذخیرة للفاضل السبزواری و رسالة فی الزیارات بالفارسیة، عندنا منه نسخة و غیر ذلک». علامه قزوینی می نویسد: «سید علیخان شارح صحیفة سجادیه در کتابش «ریاض السالکین» از او انتقاد کرده و فصلی درباره او می-نویسد. از اینکه قسمتی از شرح صحیفه را از او در کتاب خود آورده، و به خود نسبت داده[…] از دانشمندان شنیدم که از او دفاع می نمایند، و می گویند او شأنش از این بالاتر است که نوشتة دیگری را به خود نسبت دهد؛ زیرا خود دانشمند و محقق و از این کار مبراست. و از او شرحی بر کتاب «مفاتیح الصلاة» مشاهده نمودم». آقا حسین در 26 رمضان 1129ق وفات نمود و در مکان فعلى بقعه صاحب روضات پشت سر پدرش مدفون گردید.
آثار
1- حاشیة ذخیرةالمعاد محقق سبزواری 2- رساله در زیارات 3- رساله در زکات 4- رساله در وجوب عینی نماز جمعه 5- شرح صحیفة سجادیه 6-شرح مفاتیح ­الشرایع7-مناسک حج8-مفاتيح الصلاه