آقا زین ­العابدین اشرف الکتاب اصفهانی

نام پدر : محمدتقی

شهرت : اشرف الکتاب

تاریخ ولادت:

تاریخ وفات شمسی: 17 مرداد 1257ش

تاریخ وفات قمری: 9 شعبان 1295

محل دفن: صحن تکیه خوانساری

زمینه فعالیت: خطاط و خوشنويس

زندگینامه
آقا زین العابدین اشرف الکتاب: فرزند محمدتقی، متولد سال1187ق، یکی از بزرگترین خوشنویسان قرن سیزدهم هجری، از شاگردان آقا محمود اصفهانی و عبدالغفار اصفهانی است. از روی خطوط میرزا احمد نیریزی مشق می کرد. در انواع خطوط خصوصاً ثلث و نسخ به مقامی عالی رسید. قرآن ها، ادعیه و قطعات فراوانی از او به یادگار مانده است. وی از کُتّاب دربار ناصرالدین شاه قاجار بود که به سلطانی رقم می کرد و از طرف او به «اشرف‌الکتاب» مفتخر گردید. در این قلم به چنان شهرتی رسید که اعتماد‌السلطنه در «المآثر و الآثار» او را از مفاخر عظیم دولـت می آورد. همچنين او از سوي اساتيد و خطاطان زمان خود لقب «سلطان الخطاطين» گرفته بود.از شاگردان وی می‌توان از شرف المعالی سید محمد اصفهانی مشهور به بقا، میرزا محمد علی خوشنویس(جد خاندان قدسی)، میرزا علیرضا معروف به آقا جان پرتو، زین‌العابدین محلاتی و میرزا محمد علی سلطان الکتاب اصفهانی را نام برد. زین العابدین را می توان بزرگترین و آخرین استاد نسخ ایرانی دو سدۀ اخیر به شمار آورد. نوشته اند که پس از صد سال عمر گویی دوره جوانی را از سر گرفته و بعضی موهای سپیدش مجدداً سیاه شده بود. جابری انصاری می نویسد: «آقا زین العابدین اشرف الکتاب به صد و پنج سالگی که تا سال مردن بی عینک قرآن می نوشت». وی عمری طولانی داشته و تذکره نویسان سن وی را بیش از صد سال و حداقل ۱۰۲ سال ذکر کرده‌اند. وی در 17 مرداد 1257ش/9شعبان 1295ق وفات و در تکیه خوانساری به خاک سپرده شد.

همایش ملی خوشنویسی به همراه آئین بزرگداشت زین العابدین اشرف الکتاب اصفهانی

همایش ملی خوشنویسی به همراه آئین بزرگداشت زین العابدین اشرف الکتاب اصفهانی

آثار
برخی از آثار و قطعات هنری اشرف الکتاب که در کتابخانه ­ها و موزه ها نگهداری مي ­شود عبارت است از: 1- قرآن رحلی به قلم نسخ، 626 صفحه به تاریخ 1222ق صفحات افتتاح مذهّب عالی، در کتابخانه سلطنتی سابق شماره 650 2- دوازده امام، رقعی ، 2/14× 5/22 سانتی متر، 45 صفحه، به قلم نسخ عالی، تاریخ 1222ق، مذهّب، در همان کتابخانه، ش 2024 3-  سورۀ یاسین و چند دعا، نسخ ممتاز و رقاع، تاریخ 1222ق، سرلوح مذهّب، در کتابخانۀ شماره یک مجلس شورای اسلامی، ش 5099 4- شش قطعه خط، به قلم نسخ خوش، تاریخ 1235 و 1236 ق، در مرقعی در کتابخانۀ سلطنتی سابق 5- قطعه، مذهّب طلا اندازی شده، به قلم نسخ کتابت و رقاع ممتاز، تاریخ 1236ق، مجموعه بیانی- موزۀ هنرهای تزیینی 6- دعای احتجاب و ادعیۀ دیگر، رقعی 5/12× 5/19 سانتی متر، 11صفحه، نسخ عالی، تاریخ 1238ق، مزین سر لوح مرصّع، در کتابخانۀ سلطنتی سابق، ش1127 7- قرآن، وزیری به قلم نسخ و رقاع، تاریخ 1247ق، مذهّب مرصّع، در مجموعه اتحادیه 8- قرآن، 5/11× 4/18 سانتی متر، 450 صفحه، به قلم نسخ خفی عالی، تاریخ 1256ق، صفحات افتتاح مذهّب مرصّع، در کتابخانه سلطنتی سابق،ش 652 9- صحیفۀ سجادیه، وزیری کوچک ،5/13×5/12 سانتی متر، 462 صفحه، متن نسخ عالی، ترجمۀ فارسی، نستعلیق خوش، تاریخ 1257ق، دارای تذهیب و تشعیر، در کتابخانه سلطنتی سابق،ش 1208 10- مرقعی شامل 6 رقعه و نیز یک رقعه بزرگ، تاریخ 1258ق، مجموعه بیانی 11- قرآن، وزیری بزرگ، به قلم نسخ، کتابت عالی، تاریخ 1275ق، دو صفحۀ اول و دو صحفۀ آخر مذهب، صفحات افتتاح و سر سوره ها مذهب مرصع 12- مائه کلمه، رقعی، 5/11×5/17 سانتی متر، 27 ورق تاریخ 1276ق، در کتابخانۀ سپهسالار، ش997 13- قرآن، به قلم نسخ، تاریخ 1278ق، مذهب مرصع، مجموعۀ مهدوی 14- قرآن خطی نفیس: موزه کاخ نیاوران