سید صدرالدین کوپایی طباطبایی؛ فرزند سید محمد حسینی، عالم زاهد، فقیه حکیم، مفسر خبیر، متکلم متبحر، از مدرسان نامدار حوزة علمیة اصفهان در علوم عقلی و نقلی در قرن چهاردهم هجری به شمار می رود. وی در شب جمعه20 صفر 1301ق /29آذر1262ش در اصفهان متولد شد.
تحصیلات سید صدرالدین در اصفهان در محضر آخوند کاشی و جهانگیرخان قشقایی آغاز شده است. در سال1317ق به نجف اشرف رفت و سطوح فقه و خارج فقه و اصول و علوم معقول و حکمت اسلامی را آموخته و سپس به اصفهان بازگشت
حاج آقا صدر کوپایی از همان ابتدای بازگشت به اصفهان، تدریس را در مدرسة صدر بازار آغاز نمود. وی حدود نیم قرن از مدرسان برجستة حوزة علمیه اصفهان به شمار می رفت
احوال معنوی خاصی داشت. روزی حاج آقا صدر، در جلسه ای در منزل ایشان واقع در محلة دردشت که بعضی علما نیز در آن حضور داشتند، خبری از اصول کافی خواند مبنی بر اینکه رحمت خداوند نامتناهی است و خداوند عالم، حتی گناهانی را که در ظاهر بخشودنی نیستند نیز می بخشد و فقراتی از دعای کمیل را خواند که « برحمتک التی وسعت کل شیء» و یک دفعه سیل اشک از دیدگان او جاری شد و به شدت گریست، به گونه ای که مجلس را منقلب کرد و حاضران همه تحت تأثیر قرار گرفتند.
حاج آقا صدر هیچگاه امامت جماعت را نپذیرفت و می فرمود:« سیم خود را به دوش من نیاندازید» و عمداً پشت به دیوار نماز می خواند و یا داخل پستوی حجره می رفت و در حجره را می بست و پس از به جای آوردن نماز بیرون می آمد. گویا احساس تقدم بر دیگران را در نفس خودش راه نمی داد. در ماه رمضان هر سال از ابتدا تا انتهای ماه، نماز ظهر و عصر را در مسجد درکوشک به حاج ملا حسینعلی صدیقین اقتدا می کرد و سپس به مدرسة صدر می رفت و تا نزدیک افطار به قرائت قرآن مشغول و آنگاه برای افطار به منزل می رفت.
حکیم کوپایی در نهایت گمنامی زندگی کرد و تا پایان عمر یعنی مدت 70 سال که در این شهر بود، جز خواص کسی او را نشناخت. در مدت چهل سال که در محله دردشت سکونت داشت، اهالی محل او را نمی شناختند. از جمله علل گمنامی اش این بود که مشاغلی مانند مسجد و منبر و امامت جماعت و مانند آن را نپذیرفت و به شاگردانش سفارش می کرد که استقلال خود را حفظ کنید و مبادا فریب خورده و زیر چتر کسی بروید و با تأسف به یاد می آورد که چگونه به هنگام بازگشت از نجف به اصفهان و اشتغال به تدریس، او را با عزت و احترام به منزل آقا نجفی برای پاسخ به مراجعین و جواب مسائل شرعی بردند و خلاصه مترجم آقا نجفی شد.
حاج آقا صدر هرچند تظاهر نمی کرد؛ اما براستی عارف بود. افزون بر وقوف بر عرفان نظری در سیر و سلوک به مقامات والایی دست یافته بود. سالکی ذاکر با طهارت نفس و قدس و اخلاص عمل و صدق نیت و گریزان از شهرت و مریدی و مرادی بود. تواضع و فروتنی ملکة او شده بود. یکی از شاگردان حاج آقا صدر می گوید که « روزی استاد به حجرة من آمد و گفت: قسمتی از خمس نزد من هست آیا به شما می رسد؟ قبول کردم و این نشانة تواضع آن مرد بزرگ بود که خود نزد من آمد و از من نخواست که نزد او بروم». همچنین از شاگردان حاج آقا صدر نقل شده است که ما در عید غدیر منزل شهید شمس آبادی بودیم و حاج آقا صدر هم تشریف آورد و فرمود امروز موفق شدم خدمت دو عالم بزرگوار برسم. پیش از اینجا منزل حاج آقا رحیم ارباب بودم؛ و این نشان از نهایت تواضع او بود. شاید یکی دیگر از نشانه های فروتنی او آن بود که اجتهاد را از خود نفی می کرد و می فرمود: «من مجتهد نیستم، به جدم مجتهد نیستم» با اینکه دورة درس فقیهان اصولی نام آوری مانند صاحب کفایه و صاحب عروه را کاملاً درک کرده بود و حتی برخی علمای نجف او را مجتهد می دانستند. باز هم خود را مجتهد نمی دانست.
در طول حیات چه در دوران تحصیل و چه در ایام تدریس، فقیر و تنگدست بود و بویژه در دوران اقامت در نجف اشرف به سختی امرار معاش می کرد، به گونه ای که وقتی بوی پختنی به مشامش می رسید، بدنش مانند بید می لرزید. در آن ایام غالباً ماست و خرما می خورد و کمتر به گوشت و روغن دسترسی پیدا می کرد.
با وجود فقر و تهیدستی به متمولین و اغنیا بی اعتنا و فقط متوجه حضرت باری تعالی بود. از مصادیق این بیت حافظ بود که « در عین تنگدستی در عیش کوش و مستی». دربارة تقوی و خداترسی و توکل و نیز توسل او در مشکلات به اهل بیت، علیهم السلام، حکایت شده است که سید صدرالدین در دوران اقامت در نجف از یک لبنیات فروشی ماست نسیه می گرفته و آنگاه که پولی بدست می آورده، نسیة خود را می پرداخته است. یک روز لبنیات فروش به او می گوید که امکانات مالی من به اندازه ای نیست که بتوانم بیشتر از این به تو نسیه بدهم. صدر به حرم حضرت مولی الموالی، امیر مؤمنان علی علیه السلام، می رود و می گرید و می-گوید زنان نازا به اینجا می آیند و از شما می خواهند دعایشان را مستجاب کنی که خدا به آنها فرزند بدهد. برای من هم راهی نمانده است و نمی دانم چه بکنم! در همین حال فردی با دست به شانه او می زند و می پرسد: شما آقای صدر کوپایی هستید؟ و پس از اینکه سید صدرالدین پاسخ مثبت می دهد آن فرد می گوید: آقای مَلِک یک حوالة سی تومانی برای شما فرستاده است. آقای مَلِک از تجار بزرگ اصفهان بود که به علمای شهر کمک می کرد و حاج آقا صدر می گوید با شنیدن این سخن زنده شدم».
مکاشفات و مشاهدات روحانی؛ عارف کوپایی در میانة بحث از اقوال حکما درباره حقیقت وجود در «شروق الحکمه» یکی از مکاشفات عرفانی خود را نقل می کند. وی تحت عنوان( نفث روع و بروغ شمس) می نویسد که ای دوست عقلانی و برادر شفیق روحانی، حادثه ای در روز پنجم ربیع الاول سال1326ق برایم رخ داد؛ بگونه ای که از آن به شدت شگفت زده شدم و گمان می کنم الهام الهی و هدیه ای است به دوستش که زند انی در دنیا و محبوس در بلاد غربت بوده و از معاملات اهل زمانش بویژه دوستانش که ادعای محبت می کنند ولی در عمل چنین نیستند، رنجور و لطمه دیده است[…]. حادثه از این قرار بود که دراین روز به دیدار یکی از دوستانم رفته بودم، با اینکه از من فراری بود و نمی خواست به من نگاه کند. او را در صحن مدرسه دیدم و به او گفتم شما که کلبة ما را به قدومت متبرک نمی کنی، من به دیدنت می آیم. او یکدفعه پاسخ داد که من اکنون وعده دارم و الان باید بروم و اگر می خواهی تا به منزل برگردم. من به مقتضای انسانیت گفتم نه و او با کمال تحقیر به من پشت نمود، با اینکه می دانم اگر جز من بود به منزلش برگشته و طرفش را با زور هم که شده به منزل می برد. در هر حال برای تفرج و آرامش وارد سرداب شدم، سردابی بسیار عمیق و تاریک؛ هنگامی که داخل سرداب شدم، گویا هیچ نمی دیدم و چیزی را نمی شناختم و کارگران به تنقیح سرداب مشغول بودند. مدتی که در سرداب ماندم، خودم را و سپس روشنایی هایی و نیز زوایای سرداب را دیدم و به آنچه کارگران در آنجا می کردند، مشغول شدم و تمام آنچه را در بالای سرداب بود، فراموش کردم از قبیل کاخ ها و رودها و درختان و عزت و اقتدار و صداها و بوییدنی ها و مزه ها و خلاصه تمام امور دنیوی از قبیل لذات و نیز امور دردناک مانند مار و عقرب و افعی. در این هنگام بود که نوری از جانب وادی ایمن تجلی کرده و آینة قلبم روشن گشت و بوسیلة آن پرده از روی نفسم کنار رفت و چراغ روحم نورانی شد. گویا روح ممثلی از سوی پروردگارم و فرستاده ای از سوی محبوب و معشوقم بود که بدین وسیله می خواست دیدگانم را تکمیل و آینة قلبم را تنویر نماید تا متذکر و مشتاق شده و درصدد جمع کردن اسباب سفر به سوی او شوم تا در جوار حضرتش از سرور و بهجت وجه او و اشراقات جمال و جلالش بهره مند شوم و باقی به بقای او گشته، در وجه او واله شوم. در اشراقات صفاتش حیران و در ذات و صفات و افعالش فانی شوم و مست شراب محبتش گردم. کوپایی سپس به مقایسة میان احوال خود در سرداب با منازل و مراحل مختلفی که انسان در پیش از دنیا ، دنیا و پس از آن دارد پرداخته و مکاشفه معنوی خود را تبیین و تأویل می نماید.
وفات و مدفن؛ حکیم کوپایی زمان فوت خود را می دانست و نزد اهل علم مشهور شده بود که حاج آقا صدر فوتش را خبر داده است. ایشان به یکی از علمای اصفهان فرموده بود که من پیش از مادرم از دنیا می روم. همچنین روز سی ام دی 1331ش که مجلس فاتحه ای به مناسبت فوت علامه فقیه سید محمد حجت کوه کمری در مدرسه صدر برپا بود و حاج آقا صدر در آن مجلس حضور داشت، در حضور جمعی فرمود:« فردا هم نوبت من است». فردا به همان کیفیت وفات یافته و در همان محل جهت او مجلس ختم گرفتند.
تاریخ دقیق فوت حاج آقا صدر کوپایی شب چهارشنبه اول بهمن 1331ش/ 5جمادی الاول1372ق بوده است.
